Guido Geelen

teksten

Guido Geelen: ‘Anatomische les’ (2006)

22 januari 2010, Christelijk Weekblad (Liesbeth de Jong)

groep expositie Zinnen beelden Vier momenten

‘Zinnen beelden – vier momenten’ is een opmerkelijk kunstproject in en rond ‘s-Hertogenbosch, waaraan twaalf kerken deelnemen van zowel katholieke als protestantse signatuur.


Dichters en beeldend kunstenaars, meestal afkomstig uit Noord-Brabant, hebben zich samen met de voorgangers van deze kerken verdiept in viermomenten uit het kerkelijk jaar om daar vervolgens op een bijzondere wijze uitdrukking aan te geven. Het project is na een gedegen voorbereiding op 31 oktober jl van start gegaan. Op Hervormingsdag dus. De datum waarop Luther in 1517 zijn stellingen op de deur spijkerde van de slotkapel in Wittenberg. De dag die het begin aankondigde van de Reformatie. Van gescheiden wegen. Op 31 oktober 2009 werd in ’s-Hertogenbosch juist de ontmoeting en de dialoog centraal gesteld. In viermaal een periode van zes weken wordt het resultaat daarvan door de deelnemende kerken bij toerbeurt gepresenteerd.

Inmiddels is reeds de tweede periode aangevangen (9 januari - 14 februari), de periode waarin Epifanie (Openbaring) gevierd wordt. In de drie participerende kerken gaan de kunstwerken daarom een relatie aan met onderwerpen die bij Epifanie horen. Voor de kerk in Vught is dat ‘Driekoningen’, de kerk in Boxtel toont kunst bij het ‘eerste wonder van Jezus (de bruiloft te Kana)’, terwijl voor de Protestantse kerk van Oisterwijk het onderwerp is gekozen van de ‘eerste prediking van Jezus’ oftewel de Bergrede.

Beeldend kunstenaar Guido Geelen en dichteres Astrid Lampe werden om hun medewerking gevraagd in verband met laatstgenoemde kerk. Geelen is uitgegaan van een reeds bestaand kunstwerk dat hij in 2006 maakte; ‘Anatomische les’. Een levensgroot mensfiguur van terracotta is opgedeeld in hoofd, romp, armen, onderlijf, benen en voeten. In deze ‘brokstukken’ zijn op verschillende plekken gaten uitgespaard om er, met verse snijbloemen gevulde, glazen buizen in te plaatsen. En net als 17e eeuwse bloemstillevens, waaraan bewondering voor de schepping is af te lezen, maar die tevens op te vatten zijn als vermanende verwijzingen naar vergankelijkheid en sterfelijkheid, klinkt in het levensgrote vaasbeeld van Geelen het memento mori door, wanneer zich in het gebroken lijf een snel verlopend proces van verwelkende bloemenpracht voltrekt. Juist deze gelaagde symboliek geeft het werk een kwaliteit, waardoor het betekenisvol weet bij te dragen aan de bedoelingen van het kunstproject ‘zinnen beelden – vier momenten’. De wisselwerking tussen kunstwerk en ‘omgeving’ -voorganger, kerkgebouw en geloofgemeenschap samen - heeft die bijdrage een indringend karakter verleent. Dat bleek tijdens de kerkdienst met avondmaalsviering van zondag 10 januari jl. toen de kunstwerken voor het eerst in de kerkruimte stonden opgesteld en wel op een cruciaal belangrijke plaats. Het in goudbrokaat uitgevoerde gedicht van Astrid Lampe lag als een antependium over de liturgietafel, waarvoor de houten bekisting van het beeld op heel vanzelfsprekende wijze functioneerde. Destijds is deze bekisting in opdracht van Geelen door vormgever Piet Hein Eek ontworpen en uitgevoerd om als sokkel, annex vervoer- en opbergruimte van het beeld te dienen. Het is onlosmakelijke deel uit gaan maken van de ‘Anatomische les’ en maakt variatie in opstelling mogelijk.

Om op de liturgietafel over genoeg ruimte te beschikken voor het benodigde avondmaalsgerei, bleef het overgrote deel van het beeld in de bekisting opgeborgen. Dit uit praktische overwegingen geboren gegeven, kreeg voor Geelen, die een katholieke achtergrond heeft, een symbolische lading daar het hem onmiddellijk deed denken aan het katholieke gebruik om in een altaar een reliek op te nemen. Het maakt de plek en de kerk belangrijk en verleent identiteit. Voorganger ds Wil van Egmond ging tijdens de dienst in op de associatie die het ‘gebroken lijf’ oproept met de liturgische handeling van het ‘breken van het brood’.
Op verschillende wijzen sluiten de kunstwerken in uitvoering en opstelling aan op het in Oisterwijk centraal geplaatste thema; de Bergrede. In het algemeen zou je kunnen stellen dat de vanitas-symboliek die met de ‘Anatomische les’ is verbonden, passend is bij de inhoud van de Bergrede, waarin Jezus mensen oproept zo te leven dat ‘het koninkrijk van God’ naderbij kan komen. Maar ook in de details is een relatie te herkennen. Het wit van antependium en stola correspondeert met de liturgische kleur die van Kerst tot en met de zondag na Driekoningen( 6januari) wordt gebruikt.. De speciaal voor de gelegenheid ontworpen stola van de voorganger draagt het [ ] – teken; de vierkante haken die gebruikt wordt om commentaar, correcties en nuancering in geschreven teksten op te laten vallen. In de context van het thema in Oisterwijk als een passend teken te beschouwen, wanneer men zich realiseert dat Jezus in zijn Bergrede de tien geboden aanscherpt en nader duidt.
De vierkante haak blijkt in het Hebreeuws voor ‘huis’ te staan, zo legde ds. Van Egmond uit tijdens het ‘ moment voor de kinderen’, en is daarmee op te vatten als een verwijzing naar de gelijkenis aan het slot van Jezus’ Bergrede; ‘Wie deze woorden van mij hoort en ernaar handelt, kan vergeleken worden met een verstandig man, die zijn huis bouwde op een rots’. (Matt. 7:24)

Zonder het concept van te voren gedetailleerd vast te leggen, kregen de kunstwerken in het samenspel van alle betrokkenen betekenis in deze speciale context. “ Waar het naar toe is gegaan, heb ik nooit van tevoren kunnen bedenken”, zegt Geelen in een reactie op de kerkdienst en het project. “Er was een onderling vertrouwen dat het zou werken en dat is ook zo gebleken.”

Bij het project ‘zinnen beelden – vier momenten’ verscheen het gelijknamige boek van Bertram Westera, waarin de deelnemende dichters, beeldend kunstenaars en kerkelijke voorgangers worden geportretteerd en de geschiedenis van de monumentale gebouwen en hun gebruikers wordt beschreven. (uitgeverij Skandalon)